Betrekking als Kardinaal Ding

Betrekking als Kardinaal Ding

 

Jan van Til

 

 

U en ik leven in een tot-en-met ding-ig opgevatte wereld. Een wereld waarin het op zichzelf staande ding prominent in ons aller belangstelling staat en aldus met vaste naam en dito eigenschappen wordt bedacht. Met zo’n wereldopvatting lijden de betrekkingen tussen dingen al snel een hondenleven, raken de dingen op zichzelf aangewezen en opgezadeld met een vaste mix aan betrekkingen. Een vaste mix die op gespannen voet staat met hetgeen wij dagelijks in moderne informatiemaatschappij beleven. Leven in zo’n maatschappij maakt alsmaar duidelijker dat de onderlinge verhoudingen tussen de dingen – als gevolg van nog altijd toenemende dynamiek – steeds vaker en ook steeds sterker in beweging zijn.

 

Een geheel andere wereldopvatting is de betrekking-ige. De betekenis, de waarde van elk ding hangt er af van zijn verhouding tot andere dingen. In een betrekking-ige wereld spelen de onderlinge verhoudingen de eerste viool. Daar zijn het de voortdurend aan verandering onderhevige betrekkingen tussen de dingen… die deze dingen alsmaar weer in nieuw daglicht tevoorschijn roepen en van een nieuw aanzicht, van gewijzigd belang en betekenis voorzien [1].

 

De IT voelt zich – zonder zich er al te bewust van te zijn, overigens – als een vis in het water thuis bij een tot-en-met ding-ige wereldopvatting. Een wereld aan absoluut veronderstelde objecten met vaste betekenis. Daarbij moet worden aangetekend dat de mogelijkheden van/met IT – naar haar fysisch/cybernetische aard – strikt beperkt zijn tot de ding-ige wereldopvatting.

 

Mensen, echter, in al hun rijkgeschakeerde en zich voortdurend ontwikkelende onderlinge verhoudingen – verhoudingen tot elkaar en tot de dingen, voelen zich – alweer: zonder zich er al te bewust van te zijn – nauw verwant met de betrekking-ige wereldopvatting [2]. Voelen zich thuis in een wereld waarin de precieze betekenis van wat-dan-ook-maar zonder uitzondering en altijd afhangt van de situaties waarin men zich door de tijd heen bevindt [3]. En door dynamiek van moderne informatiesamenleving wisselen die situaties sneller dan ooit tevoren.

 

Duidelijk kan zijn dat de betrekking-ige wereldopvatting als vanzelf een veel ruimer, flexibeler en gevarieerder handelingsrepertoire toestaat dan binnen de ding-ige überhaupt mogelijk is. Omgekeerd: wie in zijn/haar leven genoegen neemt met de beperkte, ding-ige, de IT op het lijf geschreven wereldopvatting, laat veel reëel menselijke mogelijkheden… ongebruikt liggen.

 

Wie daar geen vrede mee heeft…, die heeft enkele belangwekkende vragen te beantwoorden. Hoe kunnen we het beperktere IT potentieel optimaal betrekken op het zoveel ruimere menselijke potentieel? [2] Hoe laten we techniek de mens optimaal (be)dienen? Hoe voegen we aan de technische interoperabiliteit van nu een bij uitstek menselijk pragmatische dimensie toe? [4]

 

Wie daar geen vrede mee heeft…, die moet zijn/haar ding-ige opvattingen met betrekking tot de dingen heroverwegen, die komt maar beter los van het ding-ige om direct aan te sluiten bij het zoveel ruimere potentieel van het betrekkelijke [1].

 

Wie daar geen vrede mee heeft…, die moet informatie niet langer ding-ig, maar betrekkelijk gaan modelleren. Die modelleert niet langer vaste, a.h.w. in beton gegoten, absolute objecten, maar de zich voortdurend ontwikkelende verhoudingen ertussen [5].

 

Wie daar geen vrede mee heeft…, die begint langzaamaan en tot eigen verwondering in te zien dat de ‘oude’ dingen die hij/zij zich altijd zo absoluut, zo vast en zeker bestaand bedacht… zich nu als vanzelf en zo heel gevarieerd uit alsmaar ontwikkelende betrekkingen aandienen en presenteren – afhankelijk van het zelfgekozen (motief), zeg maar even, belangstellingspunt (focus) [6].

 

Wie daar geen vrede mee heeft…, die begint te wennen aan het idee dat alom geroemde technische interoperabiliteit dringend hulp behoeft van semantische interoperabiliteit – en wel met het oog op menselijk pragmatische interoperabiliteit [4].

 

Noten:

1. Zie voor nadere uitleg Object Orientation’s Credentials (2011) op Information Roundabout.

2. Zie bijv. Naar Menselijke Maat (2011) op Informatiekundig Bekeken.

3. Zie Situational Meaning (2011) op Information Roundabout.

4. Zie Human Interoperability (2011) op Information Roundabout.

5. Zie Systematic Organisation of Information (2011) op Information Roundabout.

6. Zie voor uitleg over focus/motief Semiotic Ennead (2011) op Information Roundabout.

 

 

December 2012, 2012 © Jan van Til